و اگر از اين راه شناختن سودى كه گفتيم بر وى آشكار نشود ، باشد كه از ارجمندى كبوتران نامه‌بر اين را بداند كه ارج هرسود راهنمايى و دانشى است كه از آن به‌دست مىآيد ، و ارزش هرانسان بلكه هركبوتر و هرجانور به نيكويى كارى است كه انجام مىدهد ؛ يا باشد كه از پناه جستن كاروانهاى گم شده براى جستن جادّه‌ها به شتر راهدان به سود اين دانايى آگاه شود ؛ پس بايد چيزى را بزرگ داشت كه چندان مايهء ارجمندى شترى مىشود كه انسان زندهء سخنگو به او پناه مىبرد . و اگر از گزارش خالد بن وليد هنگام سپردن بيابان ميان عراق و شام آگاه بود و مىدانست كه چون وى و سپاهيانش در آن بيابان راه خود را گم كرده بودند ، راهنماى نيمه‌كورى كه درست نمىتوانست ببيند از روى نشانه‌ها آنان را به جايگاه آب رسانيد ، آنگاه مىدانست كه چنين راهنمايى گروههايى از مردمان را كه از جان خود نوميد شده بودند چگونه از مرگ رهانيد . و در نزديكى روزگار ما يكى از رهبانان ( ربّانيّة « 1 » ) سيراف ، به نام مافنّا ، كه از راههاى دريا نيك آگاه بود ، با گرفتن مزد فراوان به خدمت يكى از ناخدايان ( نواخذة « 2 » ) كه آهنگ چين داشت درآمد . چون به نزديكى ابواب ( دروازه‌هاى ) چين رسيدند كه جايگاه ريختن رودها به دريا در ميان كوههاى بلند بود ، باد آنان را از درآمدن به بابى كه به شهر خانفو نخستين شهر چين مىرسيد و مقصد ايشان همان‌جا بود ، بازداشت . مافنّا آهنگ باب ديگرى كرد كه به شهر ديگرى جز خانفو مىانجاميد ؛ صاحب كشتى از او خواست كه كشتى را به دريا بازگرداند و به همان باب نخستين كه مقصد او بود درآورد ؛ مافنّا او را از گزند دريا كه از آن رهايى يافته بود بيم داد و سودمند نيفتاد ، و چون به پهنهء دريا بازگشتند باد سختى وزيد و كشتى را درهم

--> ( 1 ) - اين كلمهء عربى جمع ربان است كه از فارسى رهبان گرفته شده ، و رهبانان ايرانى خليج فارس از روزگاران كهن به شناسايى راههاى دريايى نامدار بوده‌اند و هنوز همچنين است . ( 2 ) - نواخذة جمع عربى كلمهء فارسى ناخدا يا ناوخدا است .